У Мінску абмеркавалі тэндэнцыі, выклікі і перспектывы дэмаграфічнай бяспекі краіны
18 сакавіка 2025 года ў Мінску адбылося выязное пасяджэнне экспертна-кансультатыўнага савета пры прэзідыуме Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь на тэму: «Дэмаграфічная бяспека ў Рэспубліцы Беларусь: тэндэнцыі, выклікі, перспектывы». У цэнтры ўвагі стаялі пытанні ўмацавання статусу сям’і, павышэння нараджальнасці, захавання здароўя насельніцтва і традыцыйных сямейных каштоўнасцей.
Падчас пасяджэння спікерамі было адзначана, што забеспячэнне дэмаграфічнай бяспекі, уключаючы развіццё чалавечага капіталу, падтрымку сям’і, абарону мацярынства, бацькоўства і дзяцінства, з’яўляецца адным з найважнейшых складальнікаў эфектыўнага сацыяльна-эканамічнага развіцця любой дзяржавы, у тым ліку і Беларусі.
Сёння, у краіне рэалізуецца маштабны комплекс мер па падтрымцы сем’яў, які ўключае прадастаўленне аплатнага водпуску па догляду дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў, выплату розных дапамог, назначэнне сямейнага капіталу, ільготы і гарантыі ў галіне працоўных адносін, пенсіённага забеспячэння, забеспячэнне жыллём шматдзетных сем’яў у першачарговым парадку, атрыманне льготнага або бясплатнага харчавання ў школах, ільготы пры аплаце за карыстанне падручнікамі і навучальнымі дапаможнікамі, першачарговае месца ва ўніверсітэцкім інтэрнаце, падатковыя і іншыя льготы.
У 2024 годзе ў мэтах удасканалення заканадаўства, якое рэгулюе пытанні шлюбных і сямейных адносін, дзяржаўнай абароны дзяцей і сем’яў, якія знаходзяцца ў сацыяльна неабароненым становішчы, прыняты законы Беларусі «Аб змяненні законаў па пытаннях рэгулявання шлюбных і сямейных адносін» і «Аб змяненні законаў па пытаннях дзяржаўных дапамог сем’ям, якія выхоўваюць дзяцей», а таксама ўказы Прэзідэнта Беларусі, накіраваныя на прадаўжэнне праграмы сямейнага капіталу да 2030 года і пашырэнне магчымасцей датэрміновага выкарыстання сродкаў сямейнага капіталу.
Умацаванне статусу сям’і і папулярызацыя традыцыйных сямейных каштоўнасцей – нацыянальны прыярытэт нашай краіны. Дзякуючы эфектыўна выбудаванай дзяржаўнай палітыцы, для Беларусі характэрны высокі ўзровень свядомага планавання сям’і і нараджэння дзяцей. Паводле даных сацыялагічнага даследавання па пытаннях фарміравання сям’і, стабільнасці сямейных адносін і нараджальнасці ў зменлівых сацыяльна-эканамічных умовах, большасць жыхароў нашай краіны лічаць, што няма нічога больш важнага за мацярынства і бацькоўства, а сярэднестатыстычны беларус марыць пра сям’ю з двума-трыма дзецьмі. Гэта пацверджана апошнім перапісам насельніцтва: шматдзетных сем’яў у краіне стала больш на 70% – больш як 123 тыс., з іх 80% – з трыма дзецьмі.
Аднак, нягледзячы на высокі ўзровень шматдзетнасці, амаль трэць беларускіх сем’яў не рэалізуе свае рэпрадуктыўныя магчымасці ў поўнай меры. Па-першае, гэта звязана са змяненнем жыццёвых прыярытэтаў маладых людзей на карысць кар’еры і самарэалізацыі. Па-другое, сярэдні ўзрост мацярынства і бацькоўства ў рэспубліцы пастаянна павялічваецца. У 2024 годзе ўзрост маці пры нараджэнні першага дзіцяці перавысіў 27 гадоў і павялічыўся за апошнія дзесяць гадоў больш як на тры гады.
У той жа час, тэндэнцыі апошніх гадоў указваюць і на іншыя рызыкі, якія захоўваюцца ў дэмаграфічнай сферы, характэрныя не толькі для Беларусі, але і для іншых краін, якія развіваюцца. Сярод іх як зніжэнне нараджальнасці, так і старэнне насельніцтва, міграцыйныя працэсы, рост колькасці траўматызму і смяротнасці ад няшчасных выпадкаў, змяненне структуры каштоўнасных арыенціраў.
У сувязі з гэтым пытанне забеспячэння дэмаграфічнай бяспекі працягвае заставацца ў зоне павышанай увагі і патрабуе пастаяннай выпрацоўкі новых рашэнняў, накіраваных на стабілізацыю і паляпшэнне дэмаграфічнай сітуацыі, павышэнне нараджальнасці, умацаванне інстытута сям’і і шлюбу. У першую чаргу неабходна звярнуць увагу на зладжанасць дзеянняў па забеспячэнні дэмаграфічнай бяспекі ўсіх удзельнікаў, якія задзейнічаны ў вырашэнні гэтай задачы.
Развіццё чалавечага капіталу, умацаванне статусу сям’і, папулярызацыя традыцыйных сямейных каштоўнасцей – неад’емныя ўмовы забеспячэння далейшага ўстойлівага развіцця і працвітання Рэспублікі Беларусь, а таксама рэалізацыі Парадку дня ў галіне ўстойлівага развіцця на перыяд да 2030 года.
.